Hasret Türküleri Motifi

Onlar sevdalıdan haber getirir, onlar sevdalıya haber götürür. Onlar doğal dengenin, düzenin kaybolan süsleri. Onlar hasret türkülerinin en önemli motifi, divan edebiyatının vazgeçilmez öğesi.

Haber taşıyıcı, hasret simgesi olarak yıllarca kullanılan ve başındaki güzel süsünden dolayı telli turna adını alan kuşlar Türk Halk Müziği’nin mutluluk taşıyıcıları olarak yıllarca biz insanoğlunun duygularını sırtlanmışlar.

Fakat gelişen teknolojiler, yapılan bilinçsiz çalışmalar birçok cins gibi telli turnalarımızı da bizden almak üzere. Ne kadar üzücüdür ki yıllar öncesinde Türkiye’de bolca bulunan ve türkülere, şiirlere, romanlara konu olmuş olan telli turnalarımız son yıllarda bize hiç uğramaz oldu.

Beslendikleri alanlara verdiğimiz zararlar, sırf egomuzu tatmin edeceğiz diye bilinçsizce avlanmalar, tarımda kullanılan kimyasallar ve yaşam alanlarını yok etmemizden dolayı bizleri bırakıp gitmiş telli turnalarımız.

Dünya geneli birçok hikayeye, inanışa, sevgiye, mutluluğa, özleme simge olmuş turnalar ailesine mensup olan telli turnalar gibi birçok turna türü de yok olma aşamasında. Telli turnalar günümüzde pek görülmese de turnalar hala göçleri sırasında ülkemize de uğramaktadır sayıları giderek azalmış olsada.

Telli Turnaların ailesini oluşturan turnalar ile ilgili olarak da birçok hikaye, inanış vardır. Saflığın, bereketin, mutluluğun, refahın müjdeleyicisi olarak sayılır onlar da. Temizliğin, vefanın, sadakatin, saflığın, sabrın, özgürlüğün simgesi olarak da görülmektedirler. Bu sebepten ötürü insanlar genelde turna kuşlarına ilişmezler ve yuvalarına ellemezler. Ayrıca da turnaların kanları dökülüp, öğüne yemek olarak kabul edilmez. Anadolu da turna avına çıkan kişilerin başlarından belanın eksik olmadığına, felaketler avcıların peşlerini bırakmayacağına inanılır. Her kimin tarlasına veya evinin bahçesine turna konarsa o evde bereket eksik olmaz ve kıtlık uğramaz inancı hakimdir Turnalar için.

Turnalar ile ilgili bir hikaye anlatılı yıllar öncesine ait. Olay Japonya’da gerçekleşir. Japonya’ya atom bombası atıldığında 2 yaşında olan bir kız, 12 yaşına geldiğinde maruz kaldığı radyasyon nedeniyle kansere yakalanmış ve hastaneye yatırılmış. Ama durumu ümitsizmiş.

Hastanede kendi gibi kansere yakalanmış yaşlı bir teyze ile arası iyiymiş. Teyze ölmeden önce ona “eğer bir kişi kağıttan 1000 tane turna kuşu yaparsa, her istediği kabul oluyor. Ben yapamadım, sen yap ve kurtul” demiş ve son nefesini vermiş. Küçük Japon kızı da hayatta kalabilmek için 1000 adet turna kuşu yapmaya başamış. İlk başlarda hızla ilerlerken hastalığın ilerlemesi ile birlikte artık yapamaz olmuş kuşları. Olay medya aracılığı ile duyulmuş ve dünyanın her yerinden kıza kağıttan turna kuşu yapmışlar ve göndermişler. Ama çok geç kalınmıştı. Kız dünyaya gözlerini kapatmıştı.

Bu hikaye Japonya’da 1943-1955 yılları arasında yaşayan Sadako Sasaki’nin hikayesidir. Öldüğünde 644 turna yapabilmişti. Turna kuşu, o zamandan beri barışın ve nükleer silahsızlanmanın simgesidir.

Küçük kızın hayatı “Sadako ve Kağıttan Bin Turna Kuşu” adıyla 1977 yılında Eleanor Coerr tarafından kaleme alınmıştır.

Telli Turnalar

Telli turna turnagiller familyasına ait bir kuş türü.

155-180 cm kanat açıklığı, 85-100 santimetre uzunluğunda, bayağı turnadan ufakça daha küçük ama benzer kuş tüyü olan bir turnadır. Göçmendirler, Afrika ve güney Asya'da kışlarlar.

Telli turnalar genellikle, kış boyunca kuru otlaklarda bulunurken, üreme mevsimi esnasında bataklık alanlar yaşam yeri olarak tercih edilir. Nemli bataklıklar, bozkır habitatları ve çayırlar, seçilebileceği diğer alanlardır. Nesli tükenmekte olan kuşlar arasındadır. Türkiye'de sadece Bulanık Ovasında yaşayabilmektedirler.

Turnalar

Turna; genelde bataklık, göl, ovalık, deniz gibi kıyı kenarlarında yaşayan kuş türlerindendir. Görüş itibariyle leyleği anımsatır, uzun bacakları ve boyunu sayesinde göçmen kuşlar sınıfında bulunurlar. Leylek ile turna arasında ki farklardan bir tanesi de gagaları olmaktadır. Turnaların gagaları daha küçük, leyleklerin ise biraz daha büyüktür. Tohum, fare, böcek gibi besinlerle beslenirler. Yaklaşık olarak 25-30  yıl kadar yaşayabilmektedirler. 16 tane türü vardır.

Turnalar, o estetik görünüşleri ve endamları ile baş tacı edilen kuşlar arasında ilk sırada yer alırlar. Bu özellikleri ile Amerikan yerlilerinin totemlerinde, Rus şarkılarının hemen, hemen her kıtalarında, yerli dans kültürün de ve yunan mitlerinde karşımıza sık, sık çıkarlar.

Ayriten Turnalar, Bektaşilik ve Alevilik kültürün de önemli yere sahiptir. Alevilikte güvercin ve turnaların kutsal olduğuna inanılır. Bu kuşlar, Alevilerin simgesi olan özel folklor danslarında uyguladıkları figürler arasında önemli bir yer alır. Özellikle de Hz. Ali’yi temsil ettiğine inanılır ve turnaların normal bir kuş olmadığı yeğlenir.